چطور شکست را بپذیریم و برای رقابت بعدی آماده شویم؟
پیش از شروع بحث درباره شکست در مسابقه، می‌خواهم توجهتان را به مقاله‌ای جلب کنم با این پرسش: «شکست در المپیک چه حسی دارد و چطور می‌توان دوباره روی پا ایستاد؟» این نوشته درباره نخستین تجربه کیت کورتنی در بازی‌های المپیک است؛ دوچرخه‌سوار حرفه‌ای آمریکایی که در سال ۲۰۱۸، در ۲۲سالگی، قهرمان جهان شد.
روایت او برایم بسیار تأمل‌برانگیز بود. خواندنش نه‌فقط برای ورزشکاران، بلکه برای همه کسانی که در زندگی با ناکامی روبه‌رو می‌شوند آموزنده است. در ادامه بخش‌هایی از این داستان را با هم مرور می‌کنیم.
شرکت در مسابقه به معنای همیشه برنده شدن نیست. در بیشتر رقابت‌ها فقط سه نفر روی سکو می‌روند، اما تعداد بسیار بیشتری از ورزشکاران به نتیجه دلخواه نمی‌رسند. شکست بخشی طبیعی از مسیر رشد یک ورزشکار حرفه‌ای است؛ بااین‌حال، چند نفر از ما آموخته‌ایم چطور شکست بخوریم؟
آیا فکر کردن به احتمال نرسیدن به سکو نشانه ضعف است؟ یا آمادگی ذهنی برای نتیجه‌ای غیرمنتظره می‌تواند ما را مقاوم‌تر کند؟ فشار ناشی از ناکامی گاهی از توقع خانواده، مربی و اطرافیان هم سرچشمه می‌گیرد و بر زندگی ورزشی و شخصی تأثیر می‌گذارد.
برای بعضی‌ها چنین تجربه‌ای درس ارزشمند و مقدمه پیروزی بعدی است؛ برای بعضی دیگر آن‌قدر سنگین است که حتی به کناره‌گیری از ورزش حرفه‌ای می‌انجامد. تفاوت این دو مسیر از کجا می‌آید؟ به گمان من، بخش مهمی از پاسخ در آموزش‌های ما و نوع نگاه‌مان به موفقیت و شکست نهفته است.
برخورد درست با ناکامی فقط مسئولیت خود ورزشکار نیست. فشار شبکه‌های اجتماعی و حتی رفتار ناآگاهانه خانواده یا مربی می‌تواند شرایط را چند برابر دشوار کند.
بسیاری از ورزشکاران پس از یک مسابقه ناموفق احساس می‌کنند نتوانسته‌اند مربی، خانواده یا کشورشان را سربلند کنند. متأسفانه این حس همیشه به همان ناراحتی شخصی ختم نمی‌شود؛ سرزنش و نظرهای منفی می‌تواند آسیب روحی را شدیدتر کند.
کیت کورتنی درباره تجربه خود می‌نویسد:
«موج بزرگ حمایت و انرژی مثبتی که پیش از مسابقه دریافت کرده بودم، بعد از آن جای خود را به دلداری‌ها و انتقادها داد؛ به‌ویژه در فضای مجازی. حضور در چنین صحنه بزرگی روی دیگری هم دارد، مخصوصاً وقتی طرفداران از طریق شبکه‌های اجتماعی بیش از هر زمان دیگری به ورزشکاران دسترسی دارند.
این فضا می‌تواند منبعی فوق‌العاده برای حمایت و انگیزه باشد، اما در عین حال جایی است که بعضی افراد بی‌رحمانه تحلیل، قضاوت و نصیحت می‌کنند. صداهای مثبت هنوز بسیار بیشتر از منفی‌ها بودند، ولی همان نظرهای منفی بیش از همه با گفت‌وگوی درونی من هم‌صدا می‌شدند: همه را ناامید کردی. دیگر توان رقابت نداری. از نظر ذهنی به اندازه کافی قوی نیستی.
ذهن ما به شکلی عجیب روی نکات منفی تمرکز می‌کند. هرقدر سعی می‌کردم نظرها را نادیده بگیرم یا اصلاً نخوانم، باز هم صدای آن‌ها بلند و آسیب‌زننده بود؛ و تردید و ناامیدی درونم را بیشتر می‌کرد.»
خواندن چنین حرف‌هایی آسان‌تر از تجربه کردن آن‌هاست. فرقی نمی‌کند موضوع، شکست در مسابقه باشد یا نگرفتن نمره دلخواه در یک آزمون مهم؛ موقعیت‌های فراوانی وجود دارند که بعضی افراد بدون شناخت کافی به خود اجازه قضاوت یا بیان نظرهای منفی و غیرسازنده می‌دهند.
کیت کورتنی در بخش دیگری از روایتش می‌گوید:
«حمایت دوستان، خانواده و حتی کسانی که به‌سختی می‌شناختمشان، من را سرشار از احساسات کرده بود؛ کسانی که به من باور داشتند، چون با پرچم کشورشان مسابقه می‌دادم. در خط شروع، هم سپاسگزار بودم، هم آماده و خوش‌بین. اما ناگهان از نظر احساسی سقوط کردم.
مسابقه از همان ابتدا آن‌طور که برنامه‌ریزی کرده بودم پیش نرفت. در رقابتی که امیدوار بودم برای مدال بجنگم، به جایی رسیدم که فقط برای ماندن در جمع ۱۵ نفر نخست تلاش می‌کردم. ذهن و بدنم هماهنگ نبودند و هدفم لحظه‌به‌لحظه دورتر می‌شد.
از نقطه‌ای به بعد، تنها مبارزه‌ام تمام کردن مسابقه بود. پس از ۸۲ دقیقه و ۱۹ ثانیه از خط پایان گذشتم و همه‌چیز تمام شد. لحظه‌ای که سال‌ها برایش کار کرده بودم، ناگهان پشت سرم قرار گرفت؛ همراه با حس هدفمندی و انگیزه‌ای که مدت‌ها به من نیرو داده بود.
نرسیدن به هدف، این خلأ را عمیق‌تر کرد. احساس می‌کردم قلبم در برابر نگاه تمام دنیا شکسته است و بعد باید به‌تنهایی به خانه برمی‌گشتم و تکه‌هایش را کنار هم می‌گذاشتم.»
این بخش از روایت کیت کورتنی تمام می‌شود، اما پرسشی در ذهنم باقی می‌ماند. تقریباً همه ما کم‌وبیش چنین روزهایی را تجربه کرده‌ایم؛ پس چرا با اینکه می‌دانیم این شرایط چقدر سخت است، گاهی ناخواسته فشار بیشتری بر دیگران وارد می‌کنیم؟
شاید هنگام نوشتن یک نظر در شبکه اجتماعی حتی لحظه‌ای به اثر آن بر فرد مقابل فکر نمی‌کنیم. شاید هم برخی آگاهانه قضاوت می‌کنند. آیا صرف اینکه ورزشکاری با پرچم کشورش مسابقه داده، به هر کسی حق می‌دهد شخصیت و توانایی او را زیر سؤال ببرد؟
اگر کسی می‌نویسد «او به اندازه کافی قوی نیست»، بهتر است از خود بپرسد چه اندازه دشواری این مسیر را می‌شناسد. اگر واقعاً فکر می‌کند بهتر می‌تواند، میدان مسابقه بهترین جای نشان دادن توانایی است.
حالا دوست دارم نظر شما را بدانم: اگر قرار بود زیر پست این ورزشکار پیامی بگذارید، از تلاش و شجاعتش قدردانی می‌کردید یا او را با نتیجه مسابقه قضاوت می‌کردید؟
تا اینجا بیشتر درباره نقش جامعه و اطرافیان صحبت کردیم؛ البته رفتار خود ورزشکار هم می‌تواند بر نوع قضاوت دیگران اثر بگذارد. در مقاله «دروغ» به این موضوع می‌پردازیم.
منبع: روایت کیت کورتنی در روزنامه واشنگتن‌پست.
